A short story
Part 1
Sa pamilya namin, hindi ako ang paborito.
Ako lang ang tinatawagan kapag may bayarin.
Kapag may birthday, si Janelle ang nasa gitna ng litrato.
Kapag may bisita, si Janelle ang ipinagmamalaki.
Kapag may bagong gamit, si Janelle ang unang sinusukatan.
Kapag may problema, ako ang unang hinahanap.
“Anak, may kulang pa sa kuryente.”
“Anak, wala pang pang-tuition ang bunso.”
“Anak, baka pwede munang ikaw na sa gamot ni Papa.”
“Anak, ikaw muna. Ikaw naman ang malakas.”
Ako si Rhea Santos.
Panganay.
Pero sa bahay namin, ang ibig sabihin ng panganay ay hindi unang minahal.
Unang siningil.
Huminto ako sa college noong nineteen ako. Hindi dahil mahina ako sa klase. Hindi dahil tamad ako. Hindi dahil wala akong pangarap.
Huminto ako dahil may kailangang magtrabaho.
Noong una, sabi ni Mama, “Isang taon lang, anak. Kapag nakaahon tayo, ikaw naman.”
Isang taon ang sabi niya.
Naging lima.
Sa limang taon na iyon, natuto akong pumasok kahit nilalagnat. Natuto akong ngumiti sa customer kahit gusto ko nang umiyak sa CR. Natuto akong mag-abot ng halos buong sweldo sa bahay bago bumili ng kahit anong para sa sarili.
Ang unang sahod ko, hindi ko nahawakan nang matagal.
Inabot ko agad kay Mama.
“Para sa bills,” sabi ko.
Umiyak siya noon.
“Salamat, anak. Ikaw talaga ang aasahan ko.”
Noong gabing iyon, akala ko compliment iyon.
Hindi ko pa alam na minsan, ang salitang “aasahan” ay nagiging tali sa leeg mo kapag paulit-ulit na nilang ginagamit.
Lumipas ang mga taon.
Nakatapos si Janelle.
Ako ang nagbayad ng review center niya.
Ako ang nagpadala ng allowance niya.
Ako ang bumili ng white shoes niya noong graduation.
Ako ang nagpanggap na hindi masakit kapag sinasabi ng mga tao, “Sayang ka, Rhea. Ikaw pa naman sana ang unang makakatapos.”
Sayang.
Iyon ang tawag nila sa akin.
Pero hindi nila ako tinawag na sayang noong walang pambili ng bigas.
Hindi nila ako tinawag na sayang noong may sakit si Papa.
Hindi nila ako tinawag na sayang noong kailangang bayaran ang renta.
Noong mga panahong iyon, ang tawag nila sa akin ay “buti na lang.”
Buti na lang may Rhea.
Buti na lang kaya ni Rhea.
Buti na lang hindi reklamador si Rhea.
Pero sa totoo lang, reklamador din ako.
Sa isip ko lang.
Sa unan ko lang.
Sa CR ng fast food kung saan ako nagtatrabaho dati.
Sa jeep, habang pauwi ako at pinipilit kong hindi makatulog kasi baka lumagpas ako.
Hindi ako nagsasalita dahil alam kong kapag nagsalita ako, ako pa rin ang mali.
Kapag napagod ka, madamot ka.
Kapag tumanggi ka, nagbago ka na.
Kapag pinili mo ang sarili mo, wala kang utang na loob.
Kaya nanahimik ako.
Hanggang dumating ang araw na pumasa si Janelle sa board exam.
Masaya ako para sa kanya.
Totoo iyon.
Kahit pagod ako, kahit minsan naiinggit ako, mahal ko ang kapatid ko. Hindi niya kasalanan na siya ang piniling alagaan habang ako ang piniling asahan.
Naghanda kami sa bahay.
Ako ang bumili ng pancit.
Ako ang nagluto ng spaghetti.
Ako ang nagbayad ng cake.
Ako ang naglinis ng sala bago dumating ang mga bisita.
Naka-red dress si Janelle. Bagong ayos ang buhok. Ang ganda niya sa pictures.
Si Mama Lorna, halos hindi na mapakali sa tuwa.
“Anak ko ’yan,” paulit-ulit niyang sabi sa mga kapitbahay. “Board passer na ang anak ko.”
Ngumiti ako habang nagsasalin ng juice sa plastic cups.
Maya-maya, dumating si Tita Nene, kapatid ni Mama. Niyakap niya si Janelle, tapos lumapit kay Mama.
“Swerte mo naman kay Janelle,” sabi niya. “Siya na ang mag-aahon sa inyo.”
Napahinto ang kamay ko sa pagkuha ng tinidor.
Naghintay ako.
Kahit isang segundo lang.
Hinihintay kong sabihin ni Mama, “Oo, pero si Rhea ang tumulong para makarating siya rito.”
Hinihintay kong tumingin siya sa akin.
Hinihintay kong maalala niya na may isa pa siyang anak na limang taon nang nakayuko para lang may makatayo sa pamilya namin.
Pero ngumiti lang si Mama.
“Oo nga,” sabi niya. “Si Janelle talaga ang pag-asa namin.”
Si Janelle talaga ang pag-asa namin.
Hindi ko alam kung bakit doon ako pinakanasaktan.
Hindi noong huminto ako sa pag-aaral.
Hindi noong naubos ang sweldo ko sa utang nila.
Hindi noong birthday ko at nakalimutan nilang bumili kahit maliit na cake.
Doon.
Sa harap ng spaghetti na ako ang nagluto.
Sa harap ng cake na ako ang bumili.
Sa harap ng mga taong hindi alam na ang “pag-asa” nila ay limang taon kong binayaran kada kinsenas.
Pumasok ako sa kusina.
May hinihiwa pa akong sibuyas para sa dagdag na pancit.
Doon ko pinayagang pumatak ang luha ko.
Hindi ko alam kung dahil sa sibuyas.
O dahil sa wakas, naintindihan ko na.
Hindi pala sapat na ikaw ang laging nandiyan.
May mga pamilya talagang mas pinapansin ang anak na aangat, kaysa sa anak na sumalo sa bigat.
“Rhea!” tawag ni Mama mula sa sala. “Pakikuha nga yung extra plates.”
Pinunasan ko ang luha ko.
Huminga ako nang malalim.
Kinuha ko ang plates.
Lumabas ako.
At gaya ng lagi kong ginagawa, inabot ko ang kailangan nila.
Hindi pa ako umalis noon.
Hindi pa ako tumanggi.
Hindi pa ako nagbago.
Pero noong gabing iyon, habang pinapanood ko silang mag-picture sa sala at ako ang nasa likod hawak ang basurahan, may isang maliit na bagay na namatay sa loob ko.
Hindi pagmamahal.
Hindi respeto.
Kundi yung parte ng sarili kong umaasang balang-araw, ako naman ang pipiliin.