“Ano’ng ibig sabihin ng magpapakasal?”

Iyon ang unang sinabi ni Willard.

Nasa dining table silang tatlo. Si Dado ang nagdala ng ensaymada. Si Norma ang nagtimpla ng kape. Wala pang limang minuto mula nang sabihin nila ang balita.

“Alam mo ang ibig sabihin,” sagot ni Norma.

“Ang ibig kong sabihin, kailan ninyo napag-usapan?”

“Matagal na naming pinag-uusapan ang future.”

“At hindi mo sinabi sa akin?”

“Hindi ko sasabihin hangga’t wala pang desisyon.”

Tumingin si Willard kay Dado. “Ikaw ang nag-propose?”

“Oo.”

“Saan?”

“Sa tindahan.”

“Sa likod ng counter,” dagdag ni Norma.

“Habang kumakain ng malamig na pansit,” sabi ni Dado.

Napapikit si Norma. “Hindi kailangang lahat ng detalye.”

Sa kabila ng tensiyon, may maliit na ngiti sa gilid ng labi ni Willard. Agad din nawala.

“Civil wedding lang,” sabi ni Norma. “Walang engrandeng reception.”

“Kailan?”

Nagbigay sila ng petsa anim na linggo mula noon.

“Ang bilis.”

“Hindi mabilis,” sagot ni Norma. “Halos isang taon na kaming magkakilala pagdating ng kasal.”

“Maikli pa rin.”

“Sa edad namin, hindi na kailangang maghintay ng limang taon para malaman kung sino ang naghuhugas ng plato.”

“Siya ba?” tanong ni Willard, itinuro si Dado.

“Ako,” sagot nito.

Muli, muntik ngumiti ang anak.

Hindi naging masaya agad ang usapan. Maraming tanong si Willard tungkol sa tirahan, gastos, at negosyo. Sinagot nila lahat. Nang banggitin ni Dado ang prenuptial agreement, doon tuluyang natahimik ang anak.

“Hindi ko hinihingi,” sabi ni Norma.

“Ako ang nagmungkahi,” sabi ni Dado. “Para malinaw sa inyong dalawa ni Bea.”

“Hindi ba parang kawalan ito ng tiwala?” tanong ni Willard.

“Mas madaling magtiwala kapag malinaw ang usapan,” sagot ni Norma.

Mananatili sa kanya ang lahat ng negosyong itinayo bago ikasal. Mananatili rin kay Dado ang repair shop at bahay nito. Kung may bibilhin silang magkasama pagkatapos ng kasal, saka nila pag-uusapan ang ownership.

Praktikal.

Sa totoo lang, iyon ang unang bagay na tunay na nagpakalma kay Willard.

Sa mga sumunod na linggo, naging abala ang paghahanda.

Ayaw ni Norma ng gown. Pumili siya ng cream na knee-length dress na may simpleng sleeves. Nang makita ni Cora, agad nitong ibinalik sa rack.

“Parang a-attend ka sa seminar.”

“Civil wedding lang.”

“Hindi ibig sabihin magsusuot kang parang kukuha ng business permit.”

Matapos ang dalawang oras, nakahanap sila ng cream dress na simple ngunit mas maayos ang bagsak. Hindi masikip. Hindi rin sobrang bata ang design. May maliit na detalye sa neckline at sapat na haba para komportable siyang maglakad.

“Maganda,” sabi ni Cora.

“Pwede na.”

“Kapag sinabi mong pwede na, ibig sabihin gusto mo.”

“Presyo ang tinitingnan ko.”

“Si Dado na ang magbayad.”

“Ako ang magsusuot.”

“Hindi talaga mawawala ang pagka-negosyante.”

Bumili rin siya ng maliit na bouquet na may puti at peach na bulaklak. Walang entourage. Saksi lamang sina Willard, Cora, Emil, at sana si Bea.

Iyon ang problema.

Dahil sa project deadline, hindi makumpirma ni Bea ang flight. Araw-araw itong naghahanap ng paraan. Minsan, posible. Kinabukasan, may bagong client meeting. Nanghihinayang si Dado, pero pilit hindi ipinapakita.

“Maiintindihan ko kung hindi siya makauwi,” sabi nito.

“Alam ko.”

“Trabaho iyon.”

“Alam ko rin.”

“Pwede naman kaming mag-video call.”

“Dado.”

“Ano?”

“Hindi mo kailangang magkunwaring hindi ka malungkot.”

Tahimik itong tumango.

Isang gabi, nadatnan ni Norma si Willard sa sala, hawak ang printed copy ng prenuptial agreement na iniwan ng lawyer.

“May tanong ka?”

“Wala.”

“E bakit binabasa mo?”

“Gusto ko lang maintindihan.”

Umupo siya sa tabi nito.

“Hindi mo kailangang bantayan lahat,” sabi niya.

“Sanay lang.”

“Pareho tayo.”

Ibinaba ni Willard ang papel.

“Sorry,” sabi nito.

“Nasabi mo na.”

“Hindi iyong tungkol lang sa pag-iimbestiga.”

Naghintay si Norma.

“Ginawa kong parang kailangan mong patunayan na hindi ka madaling lokohin. Hindi ko sinasadya, pero iyon ang nangyari.”

“Nasaktan ako.”

“Alam ko.”

“At hindi ko makakalimutan agad.”

“Alam ko rin.”

Hindi ito ang uri ng eksenang biglang may yakap at nawawala ang lahat. May mga sugat na gumagaling dahil paulit-ulit na pinipiling ayusin, hindi dahil sa isang apology.

“Hindi ako handa noon,” sabi ni Willard. “Pakiramdam ko, kapag nag-asawa ka, hindi na tayo pamilya tulad ng dati.”

“Hindi na talaga tulad ng dati.”

Bumaba ang mukha nito.

“Pero hindi ibig sabihin mas masama,” dagdag niya. “Iba lang. Lumalawak.”

“Hindi ko pa alam kung paano.”

“Matututuhan natin.”

Matagal na katahimikan.

“Pwede ba kitang samahan sa city hall?” tanong ni Willard.

“Akala ko may trabaho ka.”

“Magle-leave ako.”

“Hindi kailangan.”

“Gusto ko.”

Doon niya hinawakan ang kamay ng anak.

Hindi bilang batang kailangang protektahan.

Bilang lalaking pinipiling samahan siya kahit hindi pa ganap na komportable sa pagbabago.

Kinabukasan, tumawag si Bea.

Hindi makasakay sa orihinal na flight. May emergency presentation at hindi ito pinayagang umalis sa araw na plano.

“Pa, I’m sorry,” sabi nito sa video call. “Hahanap ako ng late flight, pero hindi ko maipapangako.”

“Trabaho mo iyan,” sagot ni Dado. “Huwag mong isugal.”

“Hindi lang trabaho ang mahalaga.”

“Alam ko.”

Pagkatapos ng tawag, ngumiti si Dado kay Norma.

“Ayos lang.”

Hindi siya kinontra.

Hinawakan lamang niya ang kamay nito sa ibabaw ng mesa.

May mga lungkot na hindi inaayos sa salita.

Sinasamahan lamang.