Linggo ng umaga pa lang, tatlong beses nang sinabi ni Norma sa sarili na hindi siya kinakabahan.

Hindi naman siya dalaga.

Hindi rin iyon date.

At kung date man, ano ngayon?

Wala siyang kailangang patunayan kahit kanino.

Ang problema, halos kalahating oras na siyang nakatayo sa harap ng aparador at wala pa ring maisuot.

Karamihan sa mga damit niya ay pare-pareho ang gamit. Blouse na puwedeng isuot sa bangko. Polo shirt na puwedeng isuot sa tindahan. Bestida para sa binyag, kasal, o lamay. May ilang pantalon na maganda pa ngunit masikip na sa bewang. May isa siyang kulay cream na blouse na binili ni Willard noong nakaraang Pasko, pero hindi pa niya nagagamit dahil pakiramdam niya ay masyadong malambot ang tela para sa alikabok ng bigasan.

Kinuha niya iyon.

Ibinalik.

Kinuha ulit.

“Ano ba naman ito,” bulong niya.

May kumatok sa pinto ng kuwarto.

“Ma?”

Agad niyang isinara ang aparador. “Bakit?”

Bumukas ang pinto at sumilip si Willard. “May lakad ka?”

“Magsasara ako ng tindahan nang maaga.”

“Alam ko. Saan ka pupunta?”

“Kakain lang sa labas.”

“Kasama si Tita Cora?”

Hindi sanay magsinungaling si Norma sa anak. Hindi rin sanay magpaliwanag ng bagay na hindi nito kailangang malaman.

“May kasama lang,” sagot niya.

Tumaas ang isang kilay ni Willard.

“Sino?”

“Marami kang tanong.”

“Curious lang.”

“Papasok ka ba ngayon?”

“Hindi. Day off.”

“E di maglinis ka ng kuwarto.”

Ngumiti ito. “So hindi mo sasabihin?”

“Kapag may dapat sabihin, sasabihin ko.”

Hindi na namilit si Willard. Isinara nito ang pinto, pero bago tuluyang mawala ay sinabi, “Bagay sa iyo iyong cream.”

Napatingin si Norma sa blouse na hawak niya.

“Hindi ako humihingi ng opinyon.”

“Opo.”

Pagkaalis ng anak, isinuot niya ang cream blouse.

Makalipas ang isang oras, dumating si Cora na may dalang maliit na makeup pouch at lakas ng loob na wala namang humihingi.

“Hindi kita pinapunta,” sabi ni Norma.

“Alam ko. Kaya nga ako kusang pumunta.”

“Tindahan mo?”

“Nandoon si Marites. At mas mahalaga ito.”

“Walang mahalaga.”

“Makikipag-date ka pagkatapos ng dalawampung taon.”

“Hindi date.”

“May lalaki. May pagkain. Nag-ayos ka ng buhok. E di date.”

“Lumabas ka na nga.”

Sa halip na umalis, pinaupo siya ni Cora sa harap ng salamin. Hindi siya nilagyan ng makapal na makeup. Kaunting powder. Manipis na kulay sa labi. Inayos ang kilay at hinayaan ang dalawang puting buhok sa gilid ng sentido.

“Huwag mong bunutin,” sabi ni Cora nang mapansing hinahanap niya iyon. “Hindi ka naman nagpapanggap na trenta.”

“Hindi ko gustong magmukhang matanda.”

“49 ka na. Pero hindi matanda iyon.”

“Madali sa iyo sabihin. Ikaw, taon-taon binabago mo ang edad mo.”

“Marketing iyon.”

Sa salamin, nakita ni Norma ang sariling mukha nang hindi minamadali. May manipis nang linya sa ilalim ng mga mata. May bahagyang paglambot sa pisngi. Hindi na kasingkinis ng dati ang leeg.

Pero hindi naman pangit.

Hindi rin kailangang magmukhang bata.

Ang kailangan lamang ay magmukhang siya.

Bandang alas-kuwatro, bumusina ang puting van sa labas.

“Dumating na ang refrigerator mo,” bulong ni Cora.

“Tumigil ka.”

Lumabas si Norma bago pa siya matuksong magpalit ulit ng damit.

Nakatayo si Dado sa tabi ng van. Naka-dark blue na polo shirt at maayos na pantalon. Walang toolbox. Walang basahan sa bulsa. Maayos ang buhok at halatang bagong ahit.

Nang makita siya, nanatili lamang itong nakatingin.

“Ano?” tanong ni Norma.

“Wala.”

“Bakit hindi ka nagsasalita?”

“Iniisip ko kung ano ang sasabihin.”

“Bakit? May mali ba?”

“Wala. Kaya nga nakalimutan ko.”

Hindi alam ni Norma kung dapat matawa o mainis. Pinili niyang buksan ang pinto ng van.

“Saan tayo pupunta?”

“May maliit na restaurant sa may Marikina. Tahimik.”

“Marikina? Ang layo.”

“Isang oras lang kung walang traffic.”

“Walang gano’n.”

“May reservation tayo ng alas-sais.”

“Reservation?”

“Hindi date, pero ayaw kong maghintay tayo ng mesa.”

Hindi na niya pinansin ang pang-aasar sa boses nito.

Habang nasa biyahe, nakaramdam si Norma ng kakaibang hiya. Hindi dahil kay Dado. Dahil sa sarili. Hindi niya alam kung saan ilalagay ang mga kamay. Hindi niya alam kung dapat ba siyang magkuwento o manahimik. Ilang beses niyang tiningnan ang cellphone kahit wala namang bagong mensahe.

“May problema sa tindahan?” tanong ni Dado.

“Wala.”

“Kay Willard?”

“Wala rin.”

“E bakit parang may hinihintay kang emergency?”

“Sanay lang ako.”

“Na laging may kailangang ayusin?”

“May negosyo ako.”

“May mga tao ka rin.”

“Hindi ibig sabihin noon pababayaan ko.”

“Hindi ko sinabing pabayaan.”

Hindi nakikipagtalo si Dado. Para lamang nitong inilatag ang punto at hinayaang si Norma ang mag-isip.

Inilagay ni Norma ang cellphone sa bag.

Ang restaurant ay hindi mamahalin. Maliit lamang, may halaman sa bintana at lumang kahoy na mesa. May air-conditioning pero hindi malamig. Mahina ang tugtog. Walang makakakilala sa kanila.

“Dito mo rin dinala ang ibang hindi mo ka-date?” tanong niya habang umuupo.

“Wala.”

“Wala kang ibang ka-date?”

“Hindi ko sinabing date ito.”

“Sumagot ka.”

“Wala akong dinadala rito.”

“Bakit ako?”

Tinupi ni Dado ang menu at inilapag sa mesa. “Dahil gusto kitang makausap nang hindi ka may binibilang o may sinisita.”

Napatingin si Norma sa menu kahit hindi niya mabasa ang mga salita.

Nag-order sila ng inihaw na isda, gulay, at dalawang tasa ng kape pagkatapos kumain. Unti-unting nawala ang paninigas ng balikat niya. Nagkuwento si Dado tungkol sa mga customer na nagsasabing biglang nasira ang aircon, pero nang tingnan ay anim na buwan nang hindi nililinis. Nagkuwento naman siya tungkol sa isang suking umorder ng mild na ramyeon at nagalit dahil maanghang pa rin.

“Hindi ko naman gawa ang recipe,” sabi niya.

“Baka kasalanan mo dahil nagbebenta ka.”

“Gusto mo ba masampal ng menu?”

“Tingnan mo. Nakakatawa ka kapag wala sa tindahan.”

Napatigil siya.

“Hindi ako nakakatawa.”

“Hindi ko sinabing katawa-tawa.”

“Magkaiba ba iyon?”

“Malaki.”

Sa labas ng bintana, unti-unting dumilim. Nagsindi ang mga ilaw sa kalsada. Dumating ang kape nila at sa unang pagkakataon sa mahabang panahon, hindi nagmamadali si Norma na tumayo pagkatapos kumain.

Naglakad sila sa maliit na park malapit sa restaurant. May mga batang nagbibisikleta. May mag-asawang may kasamang aso. May ilang tindero ng mais at sorbetes.

“Matagal ka nang hindi lumalabas nang ganito?” tanong ni Dado.

“Lumalabas ako.”

“Para sa sarili?”

Hindi siya nakasagot agad.

“May outing ang mga tauhan minsan. May birthday si Cora. May company event si Willard.”

“Hindi iyon ang tanong.”

“Hindi ko na maalala.”

Hindi siya kinaawaan ni Dado. Hindi rin nito sinabing kailangan niyang magbago.

Nagpatuloy lamang silang maglakad.

Sa isang bahagi ng park, may matandang lalaking tumutugtog ng gitara. Hindi mahusay, pero masaya. Huminto si Norma para makinig. Nang may batang sumayaw sa harap, natawa siya.

Tunay na tawa. Malakas nang kaunti. Walang takip sa bibig.

Paglingon niya, nakatingin si Dado.

“Ano na naman?”

“Wala.”

“Iyan din sinabi mo kanina.”

“Maganda ka kapag tumatawa.”

Parang biglang naging mainit ang hangin sa paligid.

“Huwag kang magsabi ng ganiyan.”

“Bakit?”

“Hindi bagay.”

“Kanino?”

“Sa atin.”

“Bakit?”

Hindi niya alam ang sagot. Dahil matanda na sila? Dahil biyuda siya? Dahil baka may makakita? Dahil pakiramdam niya ay hindi na niya alam kung paano tanggapin ang ganoong salita?

“Basta,” sabi niya.

Hindi na iyon inulit ni Dado.

Pag-uwi, ihinatid siya nito sa gate. Naka-on ang ilaw sa sala. Nasa loob si Willard.

“Salamat,” sabi ni Norma.

“Masaya ka?”

“Oo.”

“E di maaari nating ulitin.”

“Hindi ako nangangako.”

“Hindi rin ako humihingi ngayon.”

Sandaling nagtagpo ang mga mata nila. Walang humakbang palapit. Walang humawak. Ngunit may kung anong nanatili sa pagitan nila na hindi na kayang tawaging simpleng pagkakaibigan.

“Good night,” sabi ni Dado.

“Good night.”

Pagpasok niya sa kuwarto, hinubad ni Norma ang hikaw at inilapag sa maliit na mesa. Naroon ang lumang framed photo nila ni Rogelio—mas bata siya, mas payat, nakangiti habang buhat ang dalawang taong gulang na si Willard.

Matagal niya iyong tinitigan.

Masaya siya ngayong gabi.

At sa halip na hayaan ang sarili na manatili sa pakiramdam na iyon, biglang dumating ang guilt.

Para bang may iniwang naghihintay sa kanya sa nakaraan.

Para bang may kailangan siyang hingan ng tawad.