Sa loob ng sumunod na dalawang linggo, naging bahagi ng umaga ni Norma ang pagdating ni Dado.

Hindi araw-araw.

Iyon ang unang napansin niya.

May mga araw na dumaraan ito bago magtanghali, bibili ng kape o isang lata ng luncheon meat. May mga araw na magpapakita lamang sa pinto, tatanungin kung maayos ang freezer, saka aalis dahil may service call.

May mga araw ding hindi ito dumarating.

At sa mga araw na iyon, mas madalas mapatingin si Norma sa glass door kaysa kinakailangan.

Hindi niya hinihintay si Dado.

Tinitingnan lamang niya kung may customer.

Iyon ang paliwanag niya sa sarili kahit tatlong beses siyang lumabas ng mart isang Huwebes ng umaga dahil akala niya ang puting van sa tapat ay kay Dado.

Hindi pala.

“May hinahanap ka?”

Napalingon siya kay Cora, ang may-ari ng salon sa kabilang kanto. Nakatayo ito sa labas ng mart, may hawak na iced coffee at nakangiting parang may nalalamang hindi sinasabi.

“Customer,” sagot ni Norma.

“Sa parking?”

“Tinitingnan ko kung may hihinto.”

“May hinihintay kang hihinto.”

“Cora, alas-diyes pa lang. Bakit wala kang customer?”

“May nagpapakulay. Nagbababad. May kalahating oras akong libre para pakialaman ang buhay mo.”

Pumasok ito sa mart at umupo sa maliit na stool sa harap ng counter.

“Nasaan si Mang Freezer?”

“May pangalan iyon.”

“Ay, alam mo na pala.”

“Nagpakilala siya noong unang gabi.”

“At natatandaan mo.”

“Cora.”

Tumawa ang kaibigan. Magkakilala sila mula pa noong maliit si Willard. Si Cora ang isa sa iilang taong nakakita sa lahat ng naging anyo ni Norma: umiiyak, galit, gutom, takot, at pagod. Kaya marahil wala itong takot na asarin siya.

“Mabait,” sabi ni Cora. “Mukhang maayos.”

“Technician siya. Trabaho niyang magmukhang maayos para pagkatiwalaan.”

“Hindi ko sinabing maniwala ka agad. Sabi ko mabait.”

“Hindi mo naman kilala.”

“Nakikita ko kung paano ka kausapin.”

“Paano?”

“Parang hindi siya takot sa iyo.”

Kumunot ang noo ni Norma. “Bakit kailangan niyang matakot?”

“Wala naman. Karamihan lang ng lalaki rito, kapag tinaasan mo ng kilay, biglang naaalala ang nanay nila.”

“Hindi ako nagtataas ng kilay.”

Tumaas ang kilay ni Cora.

“Iyan mismo.”

Bago pa makasagot si Norma, huminto ang isang motorsiklo sa tapat. Delivery rider lamang.

Hindi niya pinansin ang bahagyang pagkadismaya.

“May aasikasuhin ka ba sa labas?” tanong ni Cora.

“Pupunta ako sa supplier sa Valenzuela bukas. May bagong price list. Kailangan kong makita ang stocks bago umorder.”

“Si Willard ang maghahatid?”

“May trabaho. Magta-taxi na lang ako.”

“Marami kang dalang pera?”

“Hindi naman cash lahat”.

“Magpasama ka.”

“Kanino?”

Ngumiti si Cora. “Kay Mang Freezer.”

“Hindi siya driver.”

“Hindi rin siya customer na kailangang magkape rito tatlong beses isang linggo. Pero ginagawa niya.”

“Wala kang ibang mapag-usapan?”

“Meron. Iyong gray hair mo sa gilid. Libre kong kukulayan.”

Agad nahawakan ni Norma ang buhok sa sentido. “May puti?”

Lalong lumawak ang ngiti ni Cora.

“Ayan. Interesado ka palang mag-ayos.”

“Lumabas ka sa tindahan ko.”

Tawa nang tawa si Cora habang bumabalik sa salon.

Hindi nagkulay ng buhok si Norma.

Pero nang mag-lunch break si Liza, nagpunta siya sa maliit na salamin sa stockroom at hinanap ang sinasabing puting buhok.

Dalawa lamang.

Hindi naman halata.

At hindi niya alam kung bakit niya pinansin.

Kinabukasan, maagang dumating si Dado.

Hindi pa nakakapagbukas nang maayos ang mart nang pumarada ang puting van sa tapat. Bumaba ito na may hawak na dalawang pandesal sa paper bag at isang maliit na cup ng kape.

“Sarado pa,” sabi ni Norma habang itinataas ang roll-up cover sa gilid.

“Kaya nga tumutulong akong magbukas.”

Hinawakan ni Dado ang kabilang dulo bago pa siya makatanggi.

“Hindi ka empleyado rito.”

“Kape lang ang bayad.”

“May dala ka nang kape.”

“Para sa inyo.”

Iniabot nito ang cup.

Tinanggap iyon ni Norma bago niya naisip na dapat tumanggi.

“Bakit?”

“Bakit ano?”

“Bakit mo ako binilhan?”

“Dahil mas maaga ako at baka hindi pa kayo nakakapagtimpla.”

“Nakakape na ako sa bahay.”

“E di pangalawa.”

“Hindi mabuti ang maraming kape.”

“Sa akin n’yo ibigay.”

Hinigpitan ni Norma ang hawak sa cup. “Akin na ito.”

Ngumiti si Dado.

Mainit ang kape, kaunti ang asukal. Eksakto sa gusto niya.

Hindi niya maalala kung sinabi ba niya iyon.

“May service ka rito?” tanong niya.

“May titingnan akong chiller sa warehouse malapit sa supplier n’yo.”

Napatingin si Norma. “Paano mo alam na pupunta ako sa supplier?”

“Sinabi ni Cora.”

“Kailan kayo nag-usap?”

“Kahapon. Dumaan ako nang wala kayo sa counter.”

“At bakit niya sinabi sa iyo?”

“Baka raw kailangan n’yo ng masasakyan.”

Napapikit si Norma. Talagang walang sariling buhay si Cora.

“Magta-taxi ako.”

“Mauuna ang warehouse na pupuntahan ko. Maaari ko kayong ihatid.”

“Hindi kailangan.”

“Alam ko.”

“E di bakit mo iniaalok?”

“Dahil puwede.”

“Baka matagalan ako.”

“May trabaho rin ako roon.”

“At kapag nauna kang matapos?”

“Maghihintay.”

“Sayang ang oras mo.”

“Ako ang bahala sa oras ko.”

Muli, may sagot ito sa lahat.

Dumating si Liza at bumati. Sa likod nito, si Jun ay nagbubukas na ng bigasan.

May dahilan si Norma para tumanggi. Hindi niya kailangan ng driver. Hindi rin niya gusto ang pakiramdam na may utang na loob.

Pero malakas ang posibilidad ng ulan. At totoo, may dala siyang pera at mga dokumento.

“Sige,” sabi niya. “Pero huwag mong babaguhin ang schedule mo para sa akin.”

“Hindi ko babaguhin.”

“At huwag kang maghihintay kung matagal ako.”

“Titingnan natin.”

“Dado.”

“Anong oras tayo aalis?”

Hindi na siya nakipagtalo.

Makalipas ang isang oras, nakaupo na si Norma sa passenger seat ng van. Malinis ang loob, pero halatang work vehicle. May maliit na kahon ng fuses sa likod, gauges sa gilid, at nakatiklop na basahan sa dashboard.

“Pasensiya na kung hindi pang-pasahero,” sabi ni Dado.

“Mas malinis pa ito sa service vehicle ng ibang supplier ko.”

“Mababa ang standard.”

“May amoy lang na langis.”

“Mataas na standard pala.”

Napangiti siya at tumingin sa labas bago mapansin ni Dado.

Mabigat ang traffic sa MacArthur Highway. Mabagal ang usad ng mga sasakyan, at nagsimulang pumatak ang ulan sa windshield.

Sa unang sampung minuto, puro negosyo ang pinag-usapan nila. Presyo ng kuryente. Piyesa ng freezer. Pagtaas ng delivery charges.

Pagkatapos, tinanong ni Dado, “AutoCAD operator ang anak n’yo kamo, tama?”

“Oo. Sa MetroAqua. Gumagawa sila ng pipeline layouts at technical drawings.”

“Magaling siguro.”

“Masipag. Hindi iyon nagloko sa pag-aaral.”

Hindi maitago ni Norma ang pagmamalaki sa boses.

“Ikaw, nasaan ang anak mo?”

“Singapore. Architectural visualizer.”

“Matagal na roon?”

“Tatlong taon na.”

“Madalas umuwi?”

“Kapag kaya. Minsan isang beses isang taon. Minsan hindi.”

May bahagyang pagbabago sa boses ni Dado. Hindi reklamo. Hindi rin awa sa sarili. Pero naroon ang pangungulila.

“Nag-iisa ka sa bahay?” tanong ni Norma.

“Oo.”

“Wala kang kasambahay?”

“Hindi ko kailangan.”

“Sino ang nagluluto?”

“Ako.”

“Anong niluluto mo?”

“Itlog. Sardinas. Minsan noodles.”

“Hindi pagluluto ang pagbukas ng lata.”

“May kalan na ginagamit.”

“Para painitin.”

“May proseso pa rin.”

Napailing si Norma. “Kaya pala bumibili ka ng ramyeon.”

“Dahil wala akong alam lutuin?”

“Dahil mabilis.”

“At may dahilan para bumalik.”

Hindi niya alam kung biro iyon.

Hindi rin siya nagtanong.

Nang makarating sila sa supplier, hinintay siya ni Dado sa reception habang kausap niya ang sales representative. Sinuri ni Norma ang price list, tiningnan ang expiration dates, at personal na nagpunta sa cold storage area para makita ang kondisyon ng frozen products.

Hindi siya basta bumibili dahil mura.

Minsan, ang pinakamurang produkto ang pinakamahal kapag hindi naibenta.

Naging mahaba ang usapan dahil may ilang presyo sa listahan na hindi tugma sa naunang quotation. Hindi pumayag si Norma hanggang hindi naitama ang total at malinaw ang delivery schedule.

Halos isang oras ang lumipas.

Paglabas niya sa reception, wala na si Dado sa upuan.

May kung anong kumirot sa dibdib niya.

Hindi naman niya dapat hintayin. Sinabi niya mismong huwag itong maghintay.

Pero nang lumabas siya sa building, nakita niya ang puting van sa ilalim ng waiting shed. Nakasandal si Dado sa pinto, may hawak na dalawang bottled water.

“Akala ko umalis ka na,” sabi niya.

“Sabi n’yo huwag akong maghintay. Hindi ko sinabing susunod ako.”

Iniabot nito ang isang bote.

“Natapos mo na ang trabaho mo?”

“Oo.”

“Kanina pa?”

“Mga twenty minutes.”

“Bakit hindi ka umalis?”

“Magta-taxi kayo sa ulan?”

“Kaya ko.”

“Alam ko.”

Iyon na naman.

Hindi ko sinabing hindi mo kaya.

Hindi nito sinasabi, pero iyon ang palaging ibig sabihin.

Sumakay sila sa van. Sa halip na bumalik agad sa tindahan, lumiko si Dado sa isang maliit na kainan sa tabi ng highway.

“Saan tayo pupunta?” tanong ni Norma.

“Kakain.”

“May pagkain ako sa tindahan.”

“Alas-onse na. Hindi pa kayo nag-aalmusal.”

“Kumain ako ng pandesal.”

“Kalahati. Nakita ko.”

“Binabantayan mo ba ako?”

“Nasa harap ko kayo.”

“Kailangan kong bumalik.”

“Tinext n’yo si Liza na matatapos kayo bago magtanghali. May oras pa.”

“Paano mo alam ang text ko?”

“Binasa n’yo nang malakas habang nagta-type.”

Napailing si Norma. “Masyado kang maraming napapansin.”

“Trabaho ko. Kapag hindi ako mapansin, may sumasabog na compressor.”

Huminto ang van sa tapat ng tapsihan. Hindi maganda ang lugar. Walang air-conditioning. May plastic tables, electric fan na umiikot nang maingay, at amoy ng sinangag at pritong bawang.

Pamilyar.

Komportable.

Bumaba si Dado at binuksan ang payong. Hinintay siyang makalapit bago sila sabay na tumakbo sa ilalim ng bubong.

“Hindi ito date ha,” sabi ni Norma bago pa sila makaupo.

Napatingin si Dado sa kanya. “May nagsabi bang date?”

“Wala. Nililinaw ko lang.”

“Sige. Hindi date.”

Bakit parang nakakadismaya ang bilis ng pagsang-ayon nito?

Umupo sila sa tapat ng isa’t isa. Nag-order si Dado ng tapsilog. Si Norma naman ay bangsilog at mainit na kape.

“Ako ang magbabayad sa pagkain,” sabi niya.

“Sige.”

“At hindi ito bayad sa paghatid.”

“Hindi.”

“Hindi rin bayad sa gasolina.”

“Norma.”

“Ano?”

Bahagyang yumuko si Dado, sapat para hindi na nila kailangang lakasan ang boses sa ingay ng electric fan.

“Hindi ito bayad sa gasolina. Gusto lang kitang makasabay kumain.”

Natahimik si Norma.

Simple lamang ang sinabi nito.

Walang bulaklak. Walang matatamis na salita. Walang pilit na papuri.

Pero sa tagal ng panahon, wala nang nag-anyaya sa kanyang kumain dahil gusto lamang siyang makasama.

Hindi dahil may kailangang pag-usapan tungkol sa negosyo.

Hindi dahil ina siya ni Willard.

Hindi dahil may utang o obligasyon.

Siya lamang.

“Kapag ayaw mo,” dagdag ni Dado, “maaari tayong umalis.”

Dumating ang dalawang baso ng tubig. Hinawakan ni Norma ang baso upang may pagtuunan ang mga kamay.

“Umorder na tayo,” sabi niya.

“Ibig sabihin?”

“Ibig sabihin, kakain tayo.”

“Dahil gusto mo?”

Tiningnan niya ito nang diretso.

“Huwag kang maraming tanong.”

Ngumiti si Dado.

At sa halip na mainis, naramdaman ni Norma ang kakaibang gaan sa dibdib.

Hindi niya iyon tinawag na kilig.

Hindi naman siguro.

Pero habang hinihintay nila ang pagkain at nagpapatuloy ang ulan sa labas, hindi niya minadaling matapos ang oras.