Bumalik si Dado sa dati niyang routine.

Gising nang alas-singko.

Kape sa kusina.

Bukas ng repair shop bago mag-alas-siyete.

Service calls, quotation, piyesa, traffic, pagod.

Sa gabi, uuwi sa tahimik na bahay at mag-iinit ng pagkain.

Iyon naman ang buhay niya bago si Norma. Wala dapat bago sa katahimikan.

Pero ngayon, alam na niya kung ano ang nawawala.

Hindi na siya dumaraan sa Seoul Corner. Kahit may service sa kalapit na street, ibang daan ang kinukuha niya. Ayaw niyang mahirapan si Norma. Ayaw rin niyang makita itong nasa likod ng counter at magpanggap na ordinaryong customer lamang siya.

Si Emil ang unang napagod sa pananahimik niya.

“Boss, wala ka bang balak ayusin?” tanong nito habang naglilinis sila ng split-type aircon sa isang office.

“Ang alin?”

“Alam mo na.”

“Trabaho mo iyong drain line.”

“Hindi lahat naaayos sa pag-iwas.”

“Magaling ka na pala sa relasyon.”

“Hindi. Pero halata kapag malungkot ang tao.”

Hindi sumagot si Dado.

Sa unang linggo, nag-message si Norma tungkol sa refund. Malapit na raw maaprubahan. Salamat ulit.

Sumagot siya ng Mabuti. Ingat.

Wala nang sumunod.

Sa ikalawang linggo, tumawag si Bea.

“Hindi ka na ngumingiti,” sabi nito pagkatapos ng ilang minutong usapan.

“Hindi naman kailangang ngumiti habang nagbabayad ng bills.”

“Kamusta si Tita Norma?”

“Hindi na kami nagkikita.”

Nawala ang biro sa mukha ng anak. “Bakit?”

Ipinaliwanag niya nang maikli. Hindi niya sinisi si Willard. Hindi rin si Norma.

“Tinanggap mo lang?” tanong ni Bea.

“Iyon ang gusto niya.”

“Iyon ba talaga ang gusto niya o iyon ang kaya niyang piliin nang hindi nagiguilty?”

“Pareho pa ring desisyon niya.”

“Pa, may pagkakaiba ang pagrespeto sa desisyon at pagpayag na takot ang magdesisyon.”

“Hindi ko siya puwedeng pilitin.”

“Hindi ko sinabing pilitin. Sabihin mo lang kung saan ka nakatayo.”

“Alam niya.”

“Sigurado ka?”

Hindi siya sigurado.

Noong buhay si Lourdes, maraming bagay siyang hindi sinabi dahil akala nila may bukas pa. May pagkakataon pa. Pagkatapos, dumating ang panahong puro gamot, schedule, at paghinga ang mahalaga. Nang huli, may mga tanong siyang hindi na naitanong at sagot na hindi na narinig.

Ayaw niyang ulitin iyon.

Kinagabihan, nag-type siya ng mahabang message kay Norma. Binasa. Binura. Nag-type ulit.

Hindi kita pipilitin na baguhin ang isip mo. Pero kung pipiliin mo ako, gusto kong dahil iyon ang gusto mo—hindi dahil wala ka nang ibang pagpipilian.

Matagal bago niya pinindot ang send.

Walang reply.

Hindi siya nagpadala ulit.

Sa ikatlong linggo, dumating ang approval ng compensation claim. Tinawagan siya ng technical contact at sinabing pinirmahan na ang final release.

Unang pumasok sa isip niya si Norma.

Kinuha niya ang cellphone. Halos pindutin ang pangalan nito.

Huminto siya.

Hindi niya alam kung karapatan pa niyang maging unang magbalita.

Sa halip, nag-message siya kay Willard.

Approved na ang claim. Pakisabi sa nanay mo na i-check ang email.

Makalipas ang sampung minuto, sumagot ito.

Salamat.

Maikli. Pero wala nang lamig na tulad noon.

Isang hapon, may tumawag mula sa Seoul Corner. Hindi si Norma. Si Liza.

“Mang Dado, pasensiya na po. Maingay po ulit iyong freezer. Hindi po namin alam kung tatawag kami sa inyo.”

Napatigil siya sa pag-aayos ng toolbox.

“Nasaan si Norma?”

“Nasa supplier po. Sabi niya may ibang technician naman, pero kayo po kasi nakakaalam ng history.”

“May alarm?”

“Wala po. Maingay lang.”

Trabaho iyon.

Iyon ang sinabi niya sa sarili habang nagmamaneho.

Pagdating, wala roon si Norma. Mas madali at mas mahirap nang sabay.

Tiningnan niya ang freezer. Fan blade lamang na sumasayad sa ice buildup. Nilinis niya, inayos, at siningil nang tama. Gumawa siya ng service report at iniwan sa counter.

Bago umalis, napatingin siya sa maliit na mesa sa labas.

Walang nagbago. Katulad pa rin noong huli niyang pagpunta.

“Babalik pa po ba kayo?” tanong ni Liza.

“Kapag may sira.”

“Hindi po iyong freezer ang ibig kong sabihin.”

Hindi siya sumagot.

Paglabas niya, kasabay namang huminto sa tapat ang tricycle na sinasakyan ni Norma.

Nagtagpo ang mga mata nila sa salamin.

Huminto ang oras nang ilang segundo.

Bumaba si Norma.

“Naayos?” tanong nito.

“Oo. Fan lang.”

“Magkano?”

“Nasa report.”

Tumango ito.

Marami silang gustong sabihin. Kita niya iyon sa mukha ni Norma. Marahil ganoon din ang nakikita nito sa kanya.

Pero hindi ito ang tamang oras. May customers. May tauhan. May desisyong hindi pa binabago.

“Mag-ingat ka,” sabi niya.

“Ikaw rin.”

Parehong salita noong gabing naghiwalay sila.

Sumakay si Dado sa van.

Sa side mirror, nakita niyang nanatiling nakatayo si Norma sa harap ng glass door hanggang makaliko siya sa kanto.