“May problema,” sabi ni Bea sa video call.

Nasa kusina si Dado, nag-iinit ng natirang ulam. Nakasandal ang cellphone sa lalagyan ng tissue. Sa screen, kita ang anak na nakaupo sa maliit nitong apartment sa Singapore, buhok na nakapusod at may salamin habang may dalawang monitor sa likod.

“Sa trabaho?” tanong niya.

“Hindi. Sa mukha mo.”

“Anong problema sa mukha ko?”

“Parang iniwan ka sa bus station.”

“Hindi ako iniwan.”

“Ah. So may gustong mang-iwan?”

Hindi niya sinagot. Binuksan ang kalan at hininaan ang apoy.

“Si Tita Norma?” tanong ni Bea.

Hindi pa nakikilala ni Bea si Norma, pero “Tita” na ang tawag niya rito mula nang ipaalam ni Dado ang pangalan.

“May anak siyang nag-aalala.”

“Normal.”

“Iniimbestigahan ako.”

Natawa si Bea. “Background check?”

“Mukhang gano’n.”

“May makikita ba?”

“Maraming unpaid parking ticket.”

“Pa.”

“Wala.”

“E di hayaan mo.”

“Hindi iyon ang problema. Nahihirapan si Norma.”

Tumahimik si Bea. Marunong itong makaramdam kapag hindi biro ang usapan.

“Seryoso ka sa kanya?”

“Oo.”

Mabilis at malinaw ang sagot. Hindi niya kailangang pag-isipan.

“Masaya ba siya sa iyo?” tanong ni Bea.

“Iyon ang mahalaga sa iyo?”

“Ano pa ba? Hindi ko naman tatanungin kung marunong siyang magluto. Ikaw ang kailangang matutong magluto.”

“Marunong ako.”

“Magpainit.”

“Proseso pa rin iyon.”

Ngumiti ang anak. Pagkatapos ay naging seryoso ulit. “Kung masaya siya, at masaya ka, huwag mong hayaang matapos dahil lang takot ang anak niya. Pero huwag mo ring agawin sa kanya iyong desisyon.”

“Alam ko.”

“Alam mo, pero kapag may conflict, madalas umaatras ka.”

“Hindi—”

“Ginawa mo rin iyan kay Mama,” sabi ni Bea.

Napatigil si Dado.

Noong may sakit si Lourdes, madalas nitong sabihing ayaw nitong maging pabigat. Ayaw nitong manatili sa ospital. Ayaw rin nitong makita ni Bea kung gaano na ito nahihirapan.

At sa tuwing may desisyong ayaw pag-usapan ni Lourdes, sumusunod na lamang si Dado.

Akala niya noon, pagrespeto iyon sa kagustuhan ng asawa.

Ngayon niya naunawaang may takot din sa likod ng pananahimik niya. Takot na magtalo sila. Takot na marinig ang mga bagay na pareho nilang iniiwasan.

“Iba ang sitwasyon namin ng mama mo,” sabi niya.

“Oo, iba,” sagot ni Bea. “Pero pareho ang ginagawa mo. Kapag natatakot kang masaktan ang isang tao, umaatras ka na lang. Hindi mo sinasabi kung ano talaga ang gusto mo.”

Hindi agad nakasagot si Dado.

Dahil iyon mismo ang ginawa niya kay Norma.

Matapos ang tawag, hindi agad siya kumain. Naupo siya sa mesa at binasa ang huling mensahe ni Norma. Maikli.

“Busy lang. Tatawag ako.”

Hindi ito tumawag.

Kinabukasan, dumating si Emil na may dalang impormasyon.

“Boss, may nagtanong sa akin tungkol sa iyo.”

“Sino?”

“Matangkad. Naka-uniform ng MetroAqua. Willard daw.”

“Ano ang tinanong?”

“Kung may utang ka. Kung maayos ka magpasahod. Kung may mga nagre-reklamong customer.”

“Ano sinabi mo?”

“Na masungit ka, kuripot, at mahilig magtrabaho kahit Linggo.”

Tiningnan siya ni Dado.

“Joke lang. Sinabi kong maayos.”

Hindi nagalit si Dado. Sa totoo lang, kung ibang lalaki ang lalapit kay Bea at kaunti lamang ang alam niya, baka ganoon din ang gawin niya.

Ang hindi niya gusto ay si Norma ang naiipit.

Tinawagan niya si Willard. Hindi sumagot sa unang tawag. Pagkatapos ng sampung minuto, may text.

Sino ito?

Dado Manaloto. Mag-usap tayo.

Makalipas ang isang oras, dumating ang sagot.

Saan?

Nagbigay si Dado ng pangalan ng maliit na café malapit sa MetroAqua office. Pinili niya ang lugar na public, tahimik, at hindi kailangang malaman ni Norma.

Hindi dahil gusto rin niyang maglihim.

Dahil may usapang kailangang mangyari sa pagitan nilang dalawa.

Dumating si Willard nang eksakto sa oras. Naka-long sleeves na nakatiklop sa siko at may dalang laptop bag. Hindi ito nakangiti.

“Salamat sa pagpunta,” sabi ni Dado.

Umupo ito sa tapat. “Ano’ng pag-uusapan?”

“Ang nanay mo.”

“Anong tungkol sa kanya?”

“Hindi ko gustong nag-aaway kayo dahil sa akin.”

“Hindi kami nag-aaway.”

“Hindi rin ako bulag.”

Sumandal si Willard sa upuan. “Ano ba ang gusto mo sa kanya?”

Direkta. Walang paligoy.

“Siya.”

“Hindi sapat na sagot ‘yan.”

“Sa akin, sapat.”

“May negosyo siya. May bahay. May ipon. Alam mo lahat iyon?”

“Alam kong may negosyo siya dahil doon kami nagkakilala. Hindi ko alam kung magkano ang ipon niya at hindi ko kailangang malaman.”

“Madaling sabihin.”

“May sarili akong bahay. May repair shop. Wala akong malaking pera, pero wala rin akong utang na hindi ko kayang bayaran.”

Hindi gumalaw ang mukha ni Willard.

“Kung dumating sa puntong magpakasal kami,” dagdag ni Dado, “handa akong pumirma ng prenuptial agreement. Mananatili sa kanya ang lahat ng kanya. Mananatili sa akin ang akin.”

Napakabilis ng pagkunot ng noo nito. “Kasal agad?”

“Sinabi kong kung dumating. Hindi bukas.”

“Hindi ko siya pinipigilan.”

“Pero pinaparamdam mong kailangan niyang pumili kung kanino siya magiging tapat.”

Tumigas ang panga ni Willard. “Hindi mo alam ang pinagdaanan namin.”

“Tama. Hindi ko alam lahat.”

“Wala ka noong wala kaming makain. Wala ka noong may sakit siya pero nagtatrabaho pa rin. Wala ka noong kailangan kong umalis sa school dahil hindi makabayad. Hindi mo alam kung ilang beses siyang niloko ng supplier at kamag-anak.”

“Hindi ko inaangkin iyon.”

“Kapag nasaktan siya, ako ang mag-aayos at sasalo ng lahat.”

Hindi nagtaas ng boses si Dado.

“Hindi ko hinihingi ang lugar mo,” sabi niya. “Hindi rin kita kayang palitan. Anak ka niya. Iba iyon.”

“E ano ang lugar mo?”

“Kung papayag siya, kasama.”

“Hanggang kailan?”

“Hindi ko masasagot ang tanong na iyon sa paraang gusto mo. Walang tao ang makakapangakong hindi magkakamali o hindi mamamatay. Ang kaya kong sabihin, hindi ako lumalapit sa kanya para may makuha.”

Tahimik si Willard.

“Kilalanin mo ako,” dagdag ni Dado. “Hindi sa pagtatanong sa likod niya. Harapin mo ako.”

Matagal bago ito tumango.

Hindi sila nagkamay. Hindi rin naging magaan ang usapan. Ngunit nang tumayo si Willard, hindi na ganoon katalim ang tingin.

“Hindi ko pa rin alam kung mapagkakatiwalaan ka,” sabi nito.

“Hindi ko hinihinging magtiwala ka agad.”

Pagkaalis nito, tumawag si Norma.

“Nasaan ka?” tanong nito.

“Nasa labas.”

“Dumaan ka ba sa tindahan?”

“Hindi.”

“May kailangan akong—” Huminto ito. “Wala. Mamaya na lang.”

“Norma.”

“Ano?”

“Magkita tayo bukas.”

“Bakit?”

“May sasabihin ako.”

Hindi niya itatago ang pakikipag-usap kay Willard.

Maaaring magalit si Norma.

Pero ayaw niyang magsimula sila sa mga usapang ginagawa sa likod nito.