Part 1
Tatlong gabi matapos mailibing si Lola, may kumatok sa bintana namin at ginaya ang boses niya.
“Maya,” mahinang tawag mula sa labas.
Nanigas ako sa kama.
Hindi ako agad huminga.
Hindi ako agad kumilos.
Dahil alam kong wala nang dapat tumawag sa akin ng ganoon.
Patay na si Lola Elena.
Ako si Maya, dalawampu’t siyam na taong gulang. Lumaki ako sa isang maliit na bayan sa Capiz, pero matagal na akong naninirahan sa Maynila. Umalis ako roon dahil gusto kong takasan ang probinsya, ang kahirapan, at ang mga kwentong ayaw kong paniwalaan.
Mga kwento tungkol sa aswang.
Mga kwento tungkol sa mga taong ngumingiti sa umaga, pero nangangaso sa gabi.
Mga kwento tungkol sa mga buntis na biglang nilalagnat, mga manok na natatagpuang wala nang dugo, at mga asong sabay-sabay tumatahol habang nakatingin sa bubong.
Noon, tinatawanan ko iyon.
Sabi ko, panakot lang ng matatanda.
Sabi ko, walang aswang.
Hanggang sa bumalik ako sa bahay ni Lola.
Kasama ko ang nakababata kong kapatid na si Rina. Pitong buwan na siyang buntis, at iniwan siya ng asawa niya matapos malamang mahirap ang pagbubuntis niya.
“Sa Maynila ka na lang manganak,” sabi ko sa kanya noon.
Umiling siya.
“Gusto kong makita ni Lola ang apo niya.”
Pero huli na kami.
Pagdating namin sa probinsya, nakaburol na si Lola.
Tahimik ang bahay.
Masyadong tahimik.
Walang malakas na iyakan.
Walang maingay na kapitbahay.
Kaunti lang ang bisita.
Parang natatakot ang mga tao na manatili pagkatapos lumubog ang araw.
Noong libing ni Lola, napansin kong halos lahat ng tao sa sementeryo ay nakatingin kay Rina.
Hindi sa akin.
Hindi sa kabaong.
Kay Rina.
Mas lalo na sa tiyan niya.
“Bakit sila nakatingin?” bulong ni Rina habang mahigpit na hawak ang braso ko.
“Baka dahil buntis ka,” sabi ko.
Pero hindi iyon simpleng tingin.
Iyon ang klase ng tinging parang may alam sila na hindi namin alam.
Pagkatapos ng libing, umuwi kami sa lumang bahay ni Lola.
Nakatayo iyon sa dulo ng baryo, malapit sa palayan at sa isang malaking punong balete na matagal nang iniiwasan ng mga bata.
Kahoy ang sahig.
Yero ang bubong.
May maliit na altar sa sala, may lumang rosaryo, larawan ni Santo Niño, at kandilang halos tunaw na.
Pagpasok namin, sinalubong kami ng amoy ng tuyong dahon, lumang tela, at lana.
“Ang bigat sa pakiramdam,” sabi ni Rina.
“Luma lang ang bahay,” sagot ko.
Pero kahit ako, naramdaman ko iyon.
Parang may nakatingin sa amin mula sa madilim na sulok.
Habang nag-aayos ako ng gamit, nakita ko ang isang maliit na papel na nakadikit sa likod ng pinto ng kwarto ni Lola.
Hindi iyon bago.
Kupas na ang tinta.
Pero nabasa ko pa rin.
Huwag sasagot sa tatlong katok.
Huwag bubuksan ang bintana kapag tinawag ka ng patay.
Kapag ang tunog ng tiktik ay papalayo, ibig sabihin papalapit siya.
Sa ilalim ng papel, may isa pang sulat na mas maliit.
Halos hindi ko na mabasa dahil kupas na ang tinta.
Pero nang ilapit ko sa ilaw, unti-unti kong nakita ang mga salita.
Kapag may pulang sinulid sa gate, may minarkahan sila.
Kapag amoy lana ang hangin kahit walang kandila, may naghahanap.
Kapag may buntis na dumating sa bahay na ito, huwag siyang hayaang mag-isa sa gabi.
Napahawak ako sa dibdib ko.
Hindi na ito simpleng panakot.
Hindi ito kwento para sa bata.
Parang listahan ito ng mga bagay na naranasan na ni Lola.
Bigla kong naalala ang huling tawag niya sa akin bago siya namatay.
Mahina ang boses niya noon.
“Maya,” sabi niya, “kung uuwi kayo, huwag mong pababayaang matulog si Rina sa tabi ng bintana.”
Natawa pa ako noon.
Sabi ko, “Lola, hindi na ako bata para takutin mo sa aswang.”
Hindi siya tumawa.
Ang sagot lang niya, “Hindi ikaw ang tinatakot ko, anak. Binabalaan kita.”
Napangiti ako nang pilit.
“Lola naman,” bulong ko. “Hanggang huli, mahilig ka pa rin manakot.”
Pero hindi ako natawa.
Hindi talaga.
Kinagabihan, nagluto ako ng lugaw para kay Rina. Mahina ang ulan, at paminsan-minsan, kumikidlat sa malayo.
“Natatakot ako,” sabi ni Rina habang hinihimas ang tiyan niya.
“Sa ano?”
“Parang may sumusunod sa akin simula noong libing.”
Napatingin ako sa kanya.
“May nakita ka ba?”
Umiling siya.
“Wala. Pero nararamdaman ko.”
Lumapit ako at hinawakan ang kamay niya.
“Wala kang dapat ikatakot. Nandito ako.”
Tumango siya, pero hindi nawala ang takot sa mukha niya.
Bandang alas-onse ng gabi, biglang tumahol ang aso ng kapitbahay.
Isa lang muna.
Pagkatapos, sumunod ang iba.
Sunod-sunod.
Malakas.
Galit.
Parang may nakikita silang hindi namin nakikita.
Tumigil ako sa paghuhugas ng pinggan.
“Normal lang ba ’yan dito?” tanong ni Rina.
Hindi ako sumagot agad.
Dahil naalala ko ang sinasabi ni Lola noong bata pa ako.
“Kapag sabay-sabay tumahol ang aso, huwag kang lalabas. Hindi tao ang dumadaan.”
Bigla akong kinilabutan.
Pinatay ko ang ilaw sa kusina at sinilip ang labas mula sa maliit na siwang ng kurtina.
Madilim.
Basang-basa ang lupa.
Walang tao sa daan.
Pero sa may punong saging sa gilid ng bahay, parang may aninong gumalaw.
Napaatras ako.
“Ate?” tawag ni Rina.
“Wala,” mabilis kong sabi. “Pumasok ka na sa kwarto.”
Hindi ako naniwala sa aswang.
Hindi ako naniwala sa mga lumang babala.
Pero nang gabing iyon, hindi ko alam kung bakit isinara ko lahat ng bintana.
Lahat ng pinto.
At bago ako matulog, naglagay ako ng asin sa gilid ng bintana ni Rina.
Para sa sariling kapanatagan lang, sabi ko sa sarili ko.
Hindi dahil natatakot ako.
Pero alas-dose pasado, nagising ako sa tunog.
Tok.
Tok.
Tok.
Tatlong mahihinang katok.
Hindi sa pinto.
Sa bintana.
Dahan-dahan akong bumangon.
Madilim ang kwarto.
Tanging liwanag lang ng buwan ang pumapasok sa manipis na kurtina.
Tok.
Tok.
Tok.
Muling kumatok.
At saka may boses.
“Maya.”
Napahawak ako sa kumot.
Boses ni Lola.
Eksaktong boses niya.
Mahina.
Paos.
Malambing.
“Maya, anak, buksan mo.”
Gusto kong sumigaw.
Pero walang lumabas na boses sa bibig ko.
“Maya,” ulit nito. “Malamig dito sa labas.”
Napaluha ako.
Dahil iyon ang parehong linyang sinasabi ni Lola noong bata ako kapag nagpapanggap siyang umiiyak sa labas ng kulambo para patawanin ako.
Walang ibang nakakaalam noon.
Kami lang ni Lola.
Napahakbang ako papunta sa bintana.
Isang hakbang.
Dalawa.
Tatlo.
Nanginginig ang kamay ko nang hawakan ko ang kurtina.
Pero bago ko ito mahawi, may biglang bumagsak mula sa altar sa sala.
Kalabog.
Natigilan ako.
Ang rosaryo ni Lola.
Tumakbo ako palabas ng kwarto.
Nasa sahig ang rosaryo, naputol ang tali, nagkalat ang mga butil.
At doon ko naalala ang nakasulat sa likod ng pinto.
Huwag bubuksan ang bintana kapag tinawag ka ng patay.
Hindi ko na binalikan ang bintana.
Hindi ako natulog hanggang umaga.
Pagsikat ng araw, pumunta ako sa labas.
Wala nang ulan.
Tahimik na ang paligid.
Pero sa ilalim ng bintana ko, may marka ng kamay sa putik.
Mahaba ang mga daliri.
Masyadong mahaba para maging kamay ng tao.
“Ate!”
Napalingon ako.
Si Rina, nasa likod ko, nanginginig habang hawak ang tiyan niya.
“Ano ’to?” tanong niya.
Hindi ko alam kung paano sasagot.
Biglang lumabas mula sa kabilang bahay si Aling Sela, ang matandang hilot sa baryo.
Payat siya, kulubot ang balat, pero matalim ang mga mata. Bata pa ako, naririnig ko na ang pangalan niya. Siya raw ang nagpapaanak sa halos lahat ng babae sa bayan.
“Maya,” bati niya, parang matagal na niya akong hinihintay. “Nakauwi ka na pala.”
“Opo.”
Napatingin siya kay Rina.
Matagal.
Sobrang tagal.
“Kapatid mo?”
Tumango ako.
“Buntis,” sabi niya.
Hindi iyon tanong.
Parang pahayag.
Lumapit siya kay Rina at akmang hahawakan ang tiyan niya, pero mabilis kong hinawakan ang kamay niya.
“Huwag po muna. Maselan po ang pagbubuntis niya.”
Ngumiti si Aling Sela.
“Mabuti lang ang intensyon ko.”
Pero malamig ang kamay niya.
Sobrang lamig.
Tumingin siya sa bintana ko, sa markang naiwan sa putik.
Tapos ngumiti ulit siya.
“May dumalaw pala kagabi.”
Nanigas ako.
“May alam po kayo?”
“Sa bahay na ’to?” Napatingin siya sa loob. “Maraming alam ang bahay na ’to.”
Hindi ko nagustuhan ang tono niya.
Bago siya umalis, may iniabot siya kay Rina na maliit na supot.
“Lana,” sabi niya. “Ipahid mo sa tiyan mo bago matulog. Para hindi ka lapitan ng masamang hangin.”
Kinuha iyon ni Rina, pero pagkaalis ni Aling Sela, agad ko itong inagaw sa kanya.
“Huwag mong gagamitin.”
“Bakit?”
“Basta.”
Binuksan ko ang supot.
Amoy langis.
Amoy sinunog na buhok.
At sa loob, may maliit na hibla ng pulang sinulid.
Hindi ko alam kung bakit, pero dinala ko iyon sa labas at ibinaon sa lupa.
Kinagabihan, hindi ko na hinayaang matulog si Rina sa kwarto niya. Pinatulog ko siya sa sala, malapit sa altar.
Naglagay ako ng asin sa bawat bintana.
Nagsindi ako ng kandila.
At hawak ko ang rosaryo ni Lola na binuo ko gamit ang puting sinulid mula sa lumang kahon ng pananahi.
“Maya,” mahina niyang sabi, “naniniwala ka na ba?”
Hindi ako agad sumagot.
Kasi hindi ko alam.
Ang alam ko lang, natatakot ako.
Bandang alas-dose ulit, nagsimulang tumahol ang mga aso.
Tapos may narinig kaming tunog mula sa bubong.
Kiskis.
Parang kuko sa yero.
Napaupo si Rina.
“Ate…”
“Huwag kang gagalaw.”
Kiskis.
Kiskis.
May mabigat na bagay na gumapang sa ibabaw ng bahay.
Pagkatapos, may mahinang iyak ng sanggol sa labas.
Biglang natigilan si Rina.
“Ate,” bulong niya, “may bata.”
“Wala.”
“Pero umiiyak siya.”
“Rina, huwag kang makinig.”
Lumakas ang iyak.
Mahina.
Kawawa.
Parang sanggol na iniwan sa ulan.
Nagsimulang umiyak si Rina.
“Ate, baka may baby talaga sa labas.”
Hinawakan ko ang mukha niya.
“Walang baby sa labas. Naririnig mo lang ang gusto nitong iparinig sa’yo.”
Biglang tumigil ang iyak.
Tahimik.
Sobrang tahimik.
Hanggang may boses na bumaba mula sa bubong.
Boses ni Lola.
“Rina.”
Nanlaki ang mata ng kapatid ko.
“Lola?”
“Anak,” sabi ng boses, “ibigay mo sa akin ang bata.”
Napasigaw si Rina.
Niyakap ko siya.
“Hindi siya si Lola!”
Biglang may malakas na kalabog sa bubong.
Sunod-sunod.
Para bang may nagwawala sa taas.
Kinuha ko ang lumang itak na nakasabit sa gilid ng kusina at humakbang papunta sa pinto.
“Maya, huwag!” sigaw ni Rina.
Pero hindi ko na kaya.
Kung may tao sa labas, kailangan naming malaman.
Kung hayop, kailangan naming itaboy.
At kung totoo ang iniisip ko…
Kailangan naming mabuhay.
Binuksan ko ang pinto.
Malamig na hangin ang sumalubong sa akin.
Walang tao sa harap ng bahay.
Pero sa may punong saging, may aninong nakayuko.
Payat.
Mahaba ang buhok.
At tila may kinakain.
Nang humakbang ako palapit, bigla itong tumingala.
Hindi ko nakita nang malinaw ang mukha.
Pero nakita ko ang bibig.
Pula.
Basang-basa.
Tumakbo ako pabalik sa bahay at isinara ang pinto.
Pero bago ko pa mailapat ang kandado, may kamay na sumingit.
Mahaba ang kuko.
Itim.
At sobrang lakas.
Sumigaw ako habang itinutulak ang pinto.
“Ate!” sigaw ni Rina.
Biglang may sumipa mula sa labas.
Nabitawan ko ang pinto.
Akala ko katapusan na namin.
Pero may biglang tumamang matalim na bagay sa kamay na nakasingit.
Nabawi ng nilalang ang kamay na nakasingit sa pinto.
May lalaking sumigaw mula sa labas.
“Isara mo!”
Sinara ko ang pinto at inilapat ang kandado.
Humihingal ako.
Nanginginig.
Paglingon ko sa maliit na siwang ng bintana, nakita ko ang lalaki sa labas.
Si Elias.
Kababata ko.
Ang batang kasama kong lumangoy sa ilog noon.
Ang batang nangakong hindi ako iiwan bago ako umalis papuntang Maynila.
Ngayon, nakatayo siya sa ulan, may hawak na bolo.
At sa lupa sa harap niya, may mga patak ng maitim na dugo.
“Elias?” bulong ko.
Tumingin siya sa akin.
Seryoso ang mukha niya.
“Maya,” sabi niya, “huwag kang magtitiwala kahit kanino sa baryong ito.”
“Bakit?”
Napatingin siya sa loob ng bahay.
Sa altar.
Sa kwarto ni Lola.
Sa tiyan ni Rina.
Pagkatapos ay sinabi niya ang linyang lalong nagpabigat sa dibdib ko.
“Dahil hindi lang isa ang aswang dito.”
ITUTULOY SA PART 2